De dag dat Coco naar mij toe kwam was niet gepland.
Op 18 mei gingen mijn moeder en een vriend van haar bij hem langs, omdat ze zich zorgen maakten over hoe het met haar ging. Dat mijn aanbod om te helpen trainen nergens toe had geleid speelde daarin mee, maar dat was bijzaak. Ze gingen er ook niet heen om haar daar weg te halen, maar om te praten over hoe dit het beste opgelost kon worden.
Hij werd boos. En toen zei hij: als jij het beter kan, neem haar dan maar mee.
Dat was niet waar dat gesprek voor bedoeld was. Maar op dat moment was het wel de beste optie die er lag. Zeiden we nee, dan was de kans groot dat we daarna nooit meer iets zouden horen, en dan wisten we ook niet waar ze terecht zou komen.
Zo stond ze diezelfde avond om kwart voor acht bij mij binnen. Ik was die nacht bewust doorgegaan om mijn slaapritme te fixen, dus ik was al zo'n dertig uur wakker. Achteraf een rare start, en het werd ook geen makkelijke week.
Officieel was ze op dat moment trouwens nog niet van mij. Dat werd pas later geregeld, en dat verhaal hoort bij week 2.
Wat er binnenkwam
Coco kon niet stilliggen. Ze was constant druk, ging overal aan bijten en kwam nergens tot rust. Zette ik alleen al een glas neer, dan keek ze meteen op en stond ze weer aan. Buiten was het nog erger. Daar bestond alles uit trekken aan de lijn en rondjes rennen.
Dat is het punt waarop de meeste mensen beginnen met oefeningen. Zit, netjes lopen, wachten. Maar een hond die niet kan rusten, kan ook niets opnemen. Dus daar begin ik niet.
Datzelfde glas is trouwens ook het eerste waar ik iets zie veranderen. Op dag drie reageert ze al minder op de geluiden die ik maak. Waar ze eerst meteen opkeek, kijkt ze nu even en slaapt ze door.
Waar ik naartoe werkte
Twee dingen: dat ze kon rusten, en dat ze merkte dat het hier veilig was. Meer niet. Geen commando's, geen opbouw, geen huiswerk.
Wanneer dat zou lukken, maakte niet uit. Ik heb nooit een doel per week gehad. Een volgende stap komt pas als Coco er duidelijk klaar voor is, niet omdat een schema zegt dat het tijd is. Zolang het steeds ietsjes beter gaat, zit je goed.
Vaak heb je zelf niet door hoeveel er verandert. Pas als je een week later terugkijkt, zie je dat iets wat toen niet lukte nu vanzelf gaat. Dat terugkijken heb ik echt nodig gehad. Het gaf me het doorzettingsvermogen om door te gaan, hoe zwaar het ook was.
De ruststoel
Een paar uur nadat ze binnen was, heb ik midden in de woonkamer een stoel neergezet en ben ik erop gaan zitten. Ik deed niets. Ik zat op mijn telefoon en keek haar niet aan.
Ze werd steeds rustiger, en uiteindelijk ging ze liggen. Niet omdat ik iets van haar vroeg, maar omdat ik zelf rustig was. Dat was de eerste keer die dag dat ze stil lag.
Die stoel werd de ruststoel. Zat ze in haar ren, dan huilde ze tot ik ging zitten. Daarna wist ze het: nu gaan we liggen en doen we niets.
Alleen zat ik er de eerste dagen dan ook echt de hele tijd op. Opstaan kon ze nog niet aan. Stond ik op om naar de bank te gaan, dan was ze meteen weer wakker en ging ze tekeer, en dan ging ik gewoon weer terug naar de stoel tot ze lag.
Dat het echt om die stoel ging, merkte ik doordat andere plekken niet werkten. Op de bank niet, en op de stoel bij mijn computer ook niet, terwijl ze me daar net zo goed kon zien. Ging ik op die ene stoel zitten, dan werd ze rustig. Het zat dus niet aan mij, en ook niet aan of ze me zag. Die stoel betekende voor haar: er gebeurt nu niets.
De eerste dagen ging ik er trouwens helemaal niet vanaf. Zelfs even een glas water pakken, vlak achter me, was al te veel.
Toen dat beter ging, ben ik heel rustig naar de bank gegaan. Op dag vier lukte dat voor het eerst zonder dat ze eruit schoot. Hoorde ze me wel lopen, dan was ze er meteen weer bij en lukte het vaak niet meer. Op dag vijf kwam de stoel bij mijn computer erbij en kon ik daar zitten terwijl ze sliep.
Zo werd het een volgorde in plaats van één vaste plek. Eerst op de ruststoel tot ze lag, en pas daarna verder. Uiteindelijk stond ze alleen nog af en toe op om te kijken of ik er nog was, en ging daarna weer liggen.
Geluid in huis
Op dag twee heb ik muziek aangezet, en dat is nooit meer uitgegaan die week. De reden was simpel: ze sloeg aan op kleine geluiden van de buren. Een deur, een stem, iets dat valt. In een rijtjeshuis is dat de hele dag door. Met muziek aan vielen die geluiden minder op, en had ze minder om op te reageren.
Eerst had ik rustige muziek met zang op. Vanaf de derde nacht ben ik overgestapt op alleen piano, en dat leek beter te werken. Dat was op dat moment gevoel, geen kennis.
Later kwam ik erachter dat daar onderzoek naar is gedaan. Bij honden in een asiel bleek klassieke muziek te zorgen voor een lagere hartslag, minder blaffen en meer liggen in plaats van staan. Dat onderzoek staat op de site van de Universiteit van Glasgow.
In datzelfde onderzoek waren de honden er binnen een dag aan gewend, en tegen het eind van de week was het effect verdwenen. Muziek is dus geen knop die je aanzet en vergeet. Wissel af, en gebruik het als hulpmiddel om geluiden van buiten te dempen, niet als vervanging van rust.
Op dag vier kwam de televisie erbij. Ik zette filmpjes op YouTube op om te kijken wat ze ervan vond. Gewone beelden van honden die lopen en spelen, en daarnaast hondencartoons zoals Bluey. Dat soort cartoons zijn gemaakt met de kleuren die honden kunnen zien. Ze ging eerst kwispelen van verbazing, ging er daarna bij liggen, en viel kijkend in slaap. Bij de cartoons ging dat laatste duidelijk sneller dan bij echte honden. Toen ik merkte dat het haar rustiger maakte, ben ik het vaker gaan gebruiken.
Dat werd een vast moment in de avond. Niet omdat een hond tv nodig heeft, maar omdat het iets was waar ze rustig bij kon liggen zonder dat er iets van haar werd gevraagd.
De nachten
De eerste nacht lag ik gewoon boven in mijn eigen bed. Dat werd ongeveer twee uur slaap, want ze huilde en ik werd er steeds wakker van. De avond erna ben ik naar beneden gegaan en op de bank gaan slapen, zodat ik in de buurt was. Dat heb ik vijf nachten volgehouden.
Die eerste nacht voelde als één lang doorgaand huilen. Of dat echt zo was weet ik niet, want ik lette toen nog niet op de pauzes. Ik wist niet dat dat iets betekende. Voor mij was het gewoon een hond die huilde en een nacht die niet voorbijging.
Als je hond tussen het huilen door pauzes heeft, kan hij zichzelf nog kalmeren. Zitten er geen pauzes in, dan zit hij in echte paniek en komt hij daar op eigen kracht niet meer uit. Dat is het verschil tussen even doorbijten en te ver gaan.
Dat weet ik nu wel, en vanaf de tweede nacht ben ik erop gaan letten. Toen zag ik het ook: de stiltes werden langer en het huilen ertussenin korter. Dat werd mijn maatstaf. Niet of ze huilde, maar of de pauzes groeiden.
Daarna kwam er elke nacht wat slaap bij, voor ons allebei. Niet in één keer beter, gewoon elke nacht een stukje meer.
De ren om de bench
Na die eerste nacht was duidelijk dat de bench niet ging werken. Ze had haar kussen kapotgemaakt en de handdoeken waarmee ik hem donker had gemaakt.
Dat was geen verveling. Bij haar vorige eigenaar was de bench een strafplek, en in zo'n bench ga je niet liggen omdat je moe bent. Je blijft juist op je hoede.
Alles wat ik daarna deed kwam dus op één ding neer: van die plek weer een plek maken waar niets gebeurt.
Dus moest er een ren komen, en snel. Dat werd een halve dag bellen en rondvragen. De dierenwinkel had niets, we hebben in een lokale groep gevraagd of iemand er een had, en uiteindelijk kwam hij van een kennis die zelf in het buitenland zat en wiens ren in een afgesloten schuur stond. De sleutel werd die middag gevonden.
Die ren zette ik om haar bench heen. Daardoor hoefde ze niet in de bench, maar kon ze er wel zelf voor kiezen. Dat verschil bleek groot. De bench zelf maakte ik ondertussen langzaam leuker: door de dag heen gooide ik er brokjes in en haar eten gaf ik er ook in.
Hoe je die associatie opbouwt bij een hond die zijn bench niet vertrouwt, staat in Hond wil niet in de bench.
Sloopte ze iets in die ren, dan haalde ik het er gewoon uit. Zonder te reageren, zonder er iets van te zeggen en zonder haar aan te kijken. En even later gaf ik het weer terug. Zo verdwijnt de afleiding, leert ze dat slopen haar niets oplevert, en leert ze ook dat het niet voorgoed weg is.
Het ging sneller dan ik had verwacht. In de nacht van dag vier op vijf liep ik naar de wc en zag ik haar uit zichzelf in de bench liggen slapen, en op dag zes deed ze er voor het eerst ook overdag een dutje in.
Bijten leverde niets op
Coco beet veel. Aan mijn kleren, aan mijn handen, aan alles wat langskwam. Dat is het enige waar ik die week wel meteen iets mee deed, want hoe langer het loont, hoe normaler het voor haar wordt.
Wat ik deed was simpel: zodra ze beet, stopte ik met aandacht geven en negeerde ik haar. Geen "au", geen wegduwen, er geen spelletje van maken. Ik werd saai. Pas als ze ophield, was er weer iets te halen.
Bezoek moest haar eerst negeren
Vanaf de eerste avond vroeg ik bezoek hetzelfde: niet aankijken, niet aaien, niet aanspreken. Pas als ze rustig was, mocht ze begroet worden. En ging ze bijten, dan moest het bezoek haar net zo goed meteen negeren en saai worden.
Dat wilde ik meteen duidelijk hebben, om twee redenen. Bezoek verandert zo niets aan hoe haar dag eruitziet, en het blijft kloppen: ook bij iemand anders levert bijten geen aandacht op. Eén persoon die het juist leuk vindt, is genoeg om je vooruitgang een stap terug te zetten.
Wat ik bewust niet deed, was haar bij bezoek naar haar plek sturen. Die plek kende ze nog niet goed genoeg. Er gebeurt dan iets nieuws in huis, en juist op dat moment iets vragen wat nog niet vastzit, is te veel gevraagd.
En ik hield het bezoek klein. Eén persoon tegelijk, en niet vaker dan een keer of twee per week.
Mijn moeder is die week een paar keer komen oppassen, omdat ik zo weinig sliep dat ik het anders niet had volgehouden. De eerste keer was al op dag twee.
Die middag ging er iets mis dat precies laat zien waar het om gaat. Ik lag boven te slapen en hoorde Coco beneden huilen. De vriend van mijn moeder was weggegaan en daar schoot Coco op aan. Mijn moeder deed wat bijna iedereen doet: sussen, sstt zeggen, haar geruststellen.
Ik heb haar vanuit bed geappt dat ze dat niet moest doen. Geen sstt, gewoon op de stoel gaan zitten, niet aankijken, niets zeggen.
Dat hielp meteen. Coco werd rustiger, ze zijn daarna nog een kwartiertje buiten geweest om rustig naast lopen te oefenen, en binnen ging Coco uit zichzelf in de ren liggen.
Sussen klinkt vriendelijk, maar voor een hond die al gespannen is bevestigt het dat er iets aan de hand is. Jij reageert, dus er was blijkbaar iets om op te reageren. Niets doen op die stoel zei het tegenovergestelde.
Hoe je bezoek over de vloer krijgt zonder dat je hond erin schiet, komt in een aparte uitleg over bezoek. Die staat er nog niet.
De kat ging naar boven
Mijn kat Mowgli woonde hier al voordat Coco kwam. Honden kende hij allang, en Coco had hij een paar keer gezien voordat ze bij mij introk, toen ze nog niet zo gespannen was. Maar deze versie van haar was hem simpelweg te druk.
Zijn oplossing was even praktisch als duidelijk: hij ging boven zitten en bleef daar. Dat duurde een tijd. Ik heb hem in die periode ook boven zijn eten gegeven. Ik wilde hem niet dwingen om beneden te komen. Dat mocht hij in zijn eigen tempo doen, op het moment dat hij er klaar voor was.
Juist daarom heb ik Coco nooit naar boven laten gaan. Boven was geen optie, en dat is het ook nooit geworden. Ik wilde dat Mowgli een plek had waar Coco niet kwam. En toen ik eenmaal weer in mijn eigen bed sliep, bleef dat het moment van mijn kat en mij.
Het eerste echte contact kwam op dag vijf, en hij begon zelf. Ik liep langs de trap en zag Coco een paar treden omhoog gaan om te kijken. Ik wilde haar al terugroepen, maar Mowgli kwam juist verder naar beneden. Ze deden neus aan neus en hij gaf haar een kopje. Coco bleef met haar achterpoten beneden staan en hield zichzelf in, terwijl je kon zien hoe moeilijk ze dat vond.
Twee dingen hielden haar daar. Ze wist dat ze de trap niet op mocht, dus verder dan die paar treden ging ze niet. En ze had van mij geleerd dat te druk worden betekent dat het stopt, dus hield ze zichzelf in om het te laten doorgaan.
En zodra ik boven in bed lag, vroeg Mowgli meer aandacht dan hij normaal deed. Hij maakte me 's nachts zelfs meerdere keren wakker, en dat deed hij vroeger nooit. Normaal bleef hij gewoon liggen tot ik zelf opstond.
Dat is ook logisch, want boven was het enige moment van de dag dat hij me weer voor zichzelf had. Daarvoor was hij de hele dag bij mij. Daar heb ik me toen echt schuldig over gevoeld: de een kreeg eindelijk rust en de ander raakte juist iets kwijt. Uiteindelijk is het helemaal goedgekomen. Dieren voelen het aan zodra het rustiger wordt in huis, en dan komt zo'n kat vanzelf weer even hallo zeggen. Hoe dat ging lees je in de weken hierna.
Hoe je een hond en een kat aan elkaar laat wennen, komt in een aparte uitleg. Die staat er nog niet.
Elk uur naar buiten
Ze was nog niet zindelijk, en ze kon haar plas ook nog niet lang ophouden.
Dus gingen we elk uur naar buiten, steeds naar precies hetzelfde grasveld. Dat veld ligt letterlijk om mijn huis heen. Ik woon in een rijtjeshuis en het is twee huizen verderop. Wandelen was het dus niet eens.
En dat elke uur bleef nog ongeveer twee maanden zo. Pas daarna kon ze het twee tot drie uur ophouden.
En ook al was dat maar een seconde of vijfentwintig lopen, het was al te veel. Zodra we de gang in liepen trok ze aan de jassen, en buiten rende ze rondjes en ging ze helemaal op. De buitenwereld was simpelweg te veel prikkels tegelijk: er gebeurde zoveel dat ze niet wist wat ze ermee aan moest.
Dat is ook precies waarom ik het zo dichtbij hield. Na een paar minuten was ze alweer op.
De volgorde was altijd hetzelfde. Eerst plassen, op dezelfde plek, zodat ze wist wat er van haar werd verwacht. Pas daarna liepen we een stukje naar het deel van het veld dat dichter bij de weg ligt, en daar mocht ze gewoon kijken. Naar auto's, naar mensen, naar wat er voorbijkwam. Maar altijd kort.
En alleen als ik merkte dat ze het aankon. Zag ik dat ze begon op te draaien, dan gingen we meteen naar binnen en sloeg ik dat stukje over. We deden nooit iets wat ze op dat moment niet aankon. Liever een minuut te vroeg naar binnen dan een minuut te laat, want te laat kost je de rest van de dag.
Kijken mocht altijd, dat wilde ik haar nooit afleren. Het ging erom wat er daarna gebeurde. Ik wachtte tot ze haar aandacht weer bij mij bracht, en als dat niet vanzelf kwam hielp ik haar een klein beetje.
Roepen deed ik nooit. Ik fluisterde of maakte een zacht geluidje, want ik wilde zelf zo kalm mogelijk overkomen. Keek ze dan naar mij, dan zei ik meteen goedzo en gaf ik haar iets. Goedzo gebruikte ik altijd op die manier: het betekent dat dit het goede moment was en dat er iets aankomt.
Na een tijdje hoefde ik niets meer te doen. Dan zag ze iets en keek ze uit zichzelf naar mij, en dat beloonde ik juist het hardst.
Ik heb goedzo pas later als vast woord opgebouwd. Had ik het eerder gehad, dan was dit sneller gegaan. Kent je hond zo'n woord al, dan hoef je alleen dat te zeggen op het moment dat hij iets ziet. Hij kijkt je aan, je beloont, en je herhaalt dat tot hij uit zichzelf naar je kijkt zodra hij de trigger ziet.
Hoe je zo'n merkteken opbouwt, en wanneer je stem precies hetzelfde doet als een klikker, staat in Klikkertraining voor je hond.
En zo kregen de dagen hun ritme. Niets doen op de stoel, snel naar buiten, weer niets doen op de stoel.
Wat ik tussendoor wel deed
Ik zeg dat die week niet over training ging, en dat klopt ook. Maar het is niet zo dat ik haar helemaal niets heb geleerd. Er zaten kleine dingen tussen, en die hadden allemaal met rust of met buiten te maken.
Op dag zes heb ik een woord gehangen aan dat naar mij kijken: focus. Dat kon pas toen ze het gedrag al kende. Binnen oefende ik het er ook los bij. Ik hield een snoepje naast mijn gezicht, zodat zij daarnaar bleef kijken. En dan deed ik niets. Pas op het moment dat ze uit zichzelf naar mij keek in plaats van naar het snoepje, beloonde ik haar. Diezelfde dag hielp het al buiten, bij een stilstaande auto die ze enger vond dan een rijdende, en bij iemand waar ze al naar begon te blaffen. Ik zei focus, ze keek, en daarna liet ze het los.
Hoe je focus opbouwt en wat je doet als hij niet meer binnenkomt, staat in Mijn hond negeert me.
Binnen rekte ik zit op. Eerst liep ze meteen weg zodra ze haar snoepje had. Ik leerde haar dat zit blijft gelden tot ik vrij zeg, en binnen een paar dagen zat ze dertig seconden stil.
En ik gebruikte "nee" als correctie. Niet boos, gewoon een woord dat betekent: dit niet. Ik zeg het één keer, en direct daarna volgt het gevolg: ik haal haar weg bij wat ze doet, of ik onderbreek het. Dat tweede deel is het belangrijkste, want zonder gevolg is het alleen een geluid dat je steeds harder gaat herhalen.
Eerlijk gezegd is dat woord bij mij niet bewust ontstaan. Ik zei "uh uh" en ik zei "nee", gewoon omdat het eruit kwam, en zo heb ik er twee opgebouwd die allebei hetzelfde betekenen. Zou ik opnieuw beginnen, dan koos ik er van tevoren één en hield ik me daaraan. Inmiddels leun ik vooral op "Coco nee".
Aan het eind van de week stopte ze daar niet alleen op, maar hield ze zichzelf ook al eens tegen voordat ik iets hoefde te zeggen.
Noem het gerust trainen, want dat is het ook. Alleen is trainen voor mij niet een sessie waar je een half uur voor vrijmaakt. Een goede sessie duurt sowieso niet langer dan een minuut of tien, en in deze week kwam het daar niet eens van. Het zat in de momenten die er toch al waren.
Snoepjes: van konijnenoor terug naar brokjes
Buiten wilde ze in het begin alleen konijnenoor. Gewone brokjes en gewone snoepjes spuugde ze uit, want alles om haar heen was interessanter. Ik brak die konijnenoren in kleine stukjes, zodat één oor een hele wandeling meeging.
Toch was het iets te veel van hetzelfde, en daar kreeg ze last van haar maag van. Daarna ben ik het gerichter gaan gebruiken: konijnenoor voor de momenten die ze nog echt moeilijk vond, en voor de rest gewoon haar eigen brokjes of een normaal snoepje.
Het gekke was dat dat ook makkelijker werd. Hoe minder spannend de buitenwereld werd, hoe lekkerder haar gewone brokjes waren. Niet omdat het eten veranderde, maar omdat de concurrentie minder werd.
De dag dat ik het verprutste
Halverwege de week kwam er een vriend langs. We liepen een stuk, en onderweg kwamen we honden tegen. Ik wist dat ze al moe was. Ik had niet verder moeten lopen dan het grasveld.
Ik luisterde niet naar mijn eigen gevoel. Niet omdat ik het niet wist, maar omdat iemand anders voorstelde om die kant op te lopen, en omdat ik het zelf eigenlijk ook wel wilde.
En dat is precies wat je niet moet doen. Het gaat er niet om wat jij wilt, het gaat erom wat je hond op dat moment aankan. Kijk daarnaar en kies op basis daarvan.
Ga dus ook niet mee met andere mensen omdat je geen nee wilt zeggen of niet bot wilt overkomen. Vraagt iemand of zijn hond met die van jou mag spelen en weet je dat het niet gaat lukken, zeg dan gewoon vriendelijk nee. En merk je tijdens het spelen dat je hond aan zijn grens zit, kap het dan af. Wacht niet tot het te laat is.
De rest van die dag kwam ze niet meer tot rust. Ze sloopte het kleed in haar bench, ze sliep niet, ze plaste niet en ze poepte niet. En ik was er op dat moment zelf doorheen. Die avond trok ik het niet meer.
Wat me daarbij opviel: hoe vermoeider ik zelf werd, hoe moeilijker ik het vond om rustig te blijven. En zij heeft aan mij genoeg om te merken dat er iets is. Je bent soms zo op dat je het liefst boos iets wilt roepen. Dat is menselijk, en ik denk dat iedereen dat kent. Maar het is precies wat je niet moet doen, want zij snapt er niets van en het enige wat ze eraan overhoudt is dat ik onvoorspelbaar ben.
Op die momenten koos ik er dus voor om afstand te nemen. Even een andere kamer, even niets, in plaats van doorgaan terwijl ik er zelf niet meer was.
Een hond die moet herstellen vraagt meer van jou dan je denkt, en jouw vermoeidheid is onderdeel van het verhaal. Toen ik te moe werd, maakte ik fouten en reageerde ik te laat. Zorg dat er iemand is die een paar uur kan overnemen, en vraag dat voordat je op bent in plaats van erna. En merk je dat je zelf niet meer rustig kunt blijven, neem dan even afstand in plaats van boos te reageren. Dat is geen opgeven, dat is voorkomen dat je hond jouw spanning erbij krijgt.
Waar we aan het eind van de week stonden
Geluiden konden haar nog steeds laten schrikken. Het verschil was dat ze er steeds sneller van herstelde.
Op dag zeven ben ik voor het eerst weer een hele nacht boven gaan slapen. Ze huilde nog wel, maar elke nacht kalmeerde ze wat sneller, en uiteindelijk sliep ze door. Eindelijk weer een nacht slaap, voor ons allebei. En wat ik niet had verwacht: ze sliep juist langer door nu ik er niet meer naast lag.
Dat komt er waarschijnlijk op neer dat ze me niet meer zag. Lag ik op de bank, dan keek ze tussen het slapen door nog eens op, zag ze mij, en werd ze er weer aan herinnerd dat ze naar me toe wilde. Was ik er niet, dan viel er ook niets te checken.
Wat ik eruit meeneem
Die eerste week ging niet over wat ze kon, maar over of ze tot rust kwam. Wat ik haar tussendoor leerde was klein en kort, en het stond altijd in dienst van die rust of van de dingen die ze nog moeilijk vond. Focus maakte buiten makkelijker. Zit uitrekken maakte wachten makkelijker. Geen opbouw, geen huiswerk, geen doel om te halen.
Precies dat maakte alles wat erna kwam pas mogelijk.
