De meeste mensen denken bij trainen aan een moment dat je ervoor vrijmaakt. Een half uur in de tuin, een lijstje oefeningen, en daarna is het klaar.
Zo werkt het bij mij niet. Ik train op twee manieren, en die hebben allebei een ander doel.
De ene is een echte sessie, waarin je je hond iets nieuws leert. Die duurt bij mij ongeveer tien minuten. De andere zijn de momenten door de dag heen, en die duren een paar seconden.
Op die korte momenten wordt net zo goed geleerd. Soms gebruik je iets dat je hond al kent, precies op het moment dat het ertoe doet. En soms leer je juist iets nieuws dat helemaal geen sessie nodig heeft. "Nee" bijvoorbeeld, of "los". Dat zijn woorden die je alleen kunt oefenen op het moment dat ze zich voordoen: als je hond iets vasthoudt dat hij moet loslaten, of als hij iets doet wat niet mag.
De sessie: ongeveer tien minuten, en eerder stoppen mag
Een sessie is waar je iets nieuws aanleert. Zit, af, poot, naast lopen, dat soort dingen. Bij naast lopen begin je binnenshuis, voordat je het buiten tijdens een wandeling gaat proberen.
Tien minuten is bij mij de bovengrens, geen doel. Merk ik dat haar aandacht wegzakt, dan stop ik eerder. Voor de meeste honden is tien minuten lang genoeg, en voor een pup is langer bijna altijd te veel. Er zijn honden die meer aankunnen, en dat is prima, maar dat lees je aan je hond af en niet aan de klok.
Stop nooit op het moment dat het misgaat. Vraag nog één commando dat je hond makkelijk afgaat, beloon dat, en laat het daarbij. Dan onthoudt hij de sessie als iets dat goed ging, en zit hij er de volgende keer anders in.
Waaraan je ziet dat je moet stoppen
Je hond zegt het zelf, en meestal eerder dan je denkt. Dit is waar ik op let:
- Hij raakt sneller gefrustreerd: hij wordt te druk, of hij gaat bijten.
- Een commando dat hij normaal prima kent, lukt ineens niet meer.
- Hij is overal door afgeleid. Elk klein dingetje in huis of op de plek waar je traint wordt interessanter dan jij.
Zie je dat, dan valt er niets meer bij te leren. Ga je toch door, dan raken jullie allebei gefrustreerd omdat het niet lukt, en daar wordt niemand beter van.
Kijk de volgende keer naar wat je hond doet vlak voordat hij afhaakt. Daar ligt je grens. Stop daar, en stop op een commando dat goed gaat.
De momenten door de dag heen
Dit is het deel dat de meeste mensen overslaan, en het is ook het deel dat het meeste oplevert.
Elke situatie kan een trainingsmoment worden. Niet omdat je er iets voor plant, maar omdat er toch iets gebeurt waar je iets mee kunt.
Een voorbeeld uit mijn eigen gang. Is je hond daar druk, laat hem dan zitten. Staat hij op, dan help je hem terug in de zit, zonder er verder iets van te zeggen. Houdt hij het een tijdje vol, dan kan er een snoepje bij. Bij mij ging dat zo: ik deed één schoen aan en beloonde haar dat ze bleef zitten. Daarna pas de tweede schoen, en weer belonen. Stond ze op, dan kwam er geen beloning en hielp ik haar terug.
Lukt het zitten niet omdat je hond je op dat moment niet eens hoort, dan heb je eerst iets anders nodig.
Tijdens het wandelen doe ik het eigenlijk continu. Ik laat haar tussendoor even stoppen of zitten terwijl we naast elkaar lopen, ik vraag een andere positie, of ik doe even zoek of vang. Dat zijn allemaal kleine dingen, en ze maken de wandeling voor haar ook leuker.
Dat is belangrijker dan het klinkt. Weet je hond dat jullie onderweg samen iets gaan doen, dan heeft hij ook meer aandacht voor jou. Je ziet hem dichter in de buurt blijven, en op een gegeven moment gaat hij uit zichzelf dingen doen die je niet eens hebt gevraagd, zoals netjes naast je komen lopen.
Ik tel die momenten niet. Hoeveel het er op een dag zijn hangt er gewoon vanaf wat er gebeurt.
Als er iets misgaat, maak er dan een leermoment van
Doet je hond iets wat niet mag, dan is dat geen onderbreking van het trainen. Dat is het trainen.
Gaat hij bijvoorbeeld met zijn voorpoten tegen de tafel of tegen iemand aan staan, zeg dan eerst het woord dat je daarvoor wilt gebruiken. Bij mij is dat "laag". En help hem daarna naar beneden.
Na een aantal keren weet hij wat er gaat gebeuren. Dan hoef je alleen nog "laag" te zeggen. En uiteindelijk begrijpt hij zelf dat het niet de bedoeling is.
Hetzelfde deed ik met "nee". Dat is bij mij niet boos, het is gewoon een woord dat betekent: dit niet. Ik zeg het één keer, en daarna volgt altijd hetzelfde: ik haal haar weg uit de situatie.
Dat heb ik veel gebruikt bij mijn kat. Ging Coco achter Mowgli aan, dan zei ik "Coco, nee" en haalde ik haar weg. Op een gegeven moment was het woord genoeg. Dan stopte ze, keek ze nog even naar de kat, zuchtte, en liep ze terug naar haar plek.
Eerlijk is eerlijk: dat ging geleidelijk, en ik was zelf niet altijd consistent. Dat ik dat woord ook vóóraf ging zeggen in plaats van alleen tijdens het weghalen, was bij mij eigenlijk toeval. Pas achteraf zag ik dat juist dat het verschil maakte, want op een gegeven moment stopte ze al bij "Coco, nee" alleen. Ik hoefde niet meer op te staan om haar weg te halen.
En daarna ging het nog een stap verder. Ze begon de reactie van de kat zelf te lezen. Mauwde hij, dan wist ze al dat ik "Coco, nee" zou gaan zeggen, en dan stopte ze voordat ik iets had gezegd. Het woord had ze op dat punt niet meer nodig.
Het woord komt eerst, behalve bij een trucje
Hier zit een verschil in dat ik zelf pas later goed doorhad, en het is het belangrijkste van deze hele uitleg.
Bij iets dat elke dag terugkomt zeg je het woord vóóraf. "Laag" voordat je hem naar beneden helpt. "Nee" voordat je haar weghaalt. Dat kan, omdat wat erop volgt altijd hetzelfde is en jij het zelf uitvoert. Je hond hoeft niets te raden.
Bij een trucje werkt dat niet. Zit, naast, poot: daar moet je hond eerst snappen wat je van hem wilt voordat het woord iets kan betekenen. Zeg je het te vroeg, dan hang je een woord aan een moment waarop hij nog niets goeds doet.
Dus bij een trucje zeg je het woord achteraf. Je hond gaat zitten, en pas op dat moment zeg je "zit", zodat hij de goede reactie hoort benoemen. In het Engels hoor je daar ook wel "good sit" voor, in plaats van "sit" ervoor.
Gaat het soepel, dan verplaats je het woord naar voren. Je zegt "zit" en je wacht een paar seconden. Gebeurt er niets, dan help je hem alsnog, en zeg je het woord daarna nog een keer. Dat is de fase waarin je je hond de kans geeft het zelf te doen en alleen helpt als het nodig is. Tot het kwartje valt en hij het doet zodra je het zegt.
Je kunt prima allebei aanleren, maar doe ze niet op hetzelfde moment. Zeg eerst je commando, en doe pas daarna je handgebaar. Doe je het tegelijk, dan kijkt je hond vooral naar je hand en negeert hij je stem. En dan werkt het niet meer zodra hij je even niet aankijkt. Ik ben wel voorstander van een handgebaar erbij: zo kun je nog steeds iets vragen als hij je niet hoort, of als hij later in zijn leven doof wordt.
De fout die bijna iedereen maakt
Het commando herhalen.
Doe dat niet, ook niet tijdens het trainen. Zeg het woord altijd maar één keer. Ook tijdens het aanleren, en ook als hij het daarna niet doet. Wacht even, help hem dan, en zeg het commando daarna nog een keer zodat hij de link legt. Maar nooit nog een keer vooraf.
Dat geldt het sterkst bij terugkomen. Je wilt dat je hond komt op de eerste keer dat je roept, niet op de derde of vierde. En elke keer dat jij jezelf herhaalt, wordt die eerste keer minder waard.
Moet er altijd een snoepje bij?
In het begin wel. Bij iets nieuws wil je je hond duidelijk maken wanneer hij het goed doet, en daar is een snoepje het makkelijkste middel voor.
Let alleen goed op wát je beloont, want dat gaat sneller mis dan je denkt.
Stel: je hond trekt vooruit aan de lijn en je laat hem weer naast je lopen. Beloon dat dan niet meteen. Wacht tot hij echt een paar stappen netjes naast je loopt. Doe je het direct, dan kun je zomaar het hele rondje belonen: vooruit trekken en weer terugkomen. Dan gaat hij juist trekken, want dat levert blijkbaar iets op.
En kijk niet alleen naar wát je beloont, maar ook naar hoe moeilijk het op dat moment was voor je hond. Komt hij naar je terug terwijl hij eigenlijk naar een andere hond toe wilde rennen, dan is dat geen gewoon moment. Dat is een keuze die hem echt iets kostte, en die mag je dus veel groter belonen.
Geef op zo'n moment meerdere snoepjes achter elkaar in plaats van één. Niet een handvol in één keer, maar snoepje na snoepje. Dat doet twee dingen: hij maakt die keuze de volgende keer sneller, en hij blijft bij je staan in plaats van na dat ene snoepje alsnog weg te schieten om te doen wat hij van plan was.
Begin bij wat je echt nodig hebt
Poot en een rondje draaien zijn leuk, maar ze lossen niets op. Zit hoort daar overigens niet bij, want dat gebruik je de hele dag voor impulscontrole: even zitten voordat er iets mag.
Begin altijd bij de basis, en bij de commando's die je in het dagelijks leven echt gebruikt. Terugkomen. "Nee". Focus, om buiten makkelijker te maken. Begin daarnaast meteen met impulscontrole: wachten bij de deur, en wachten bij het eten. Dat laatste is iets wat de meeste honden vrij snel oppakken.
Hoeveel verschil er zit tussen een pup, een volwassen hond en een hond met een verleden, hangt echt van de hond af. Bij Coco moest ik eerst iets heel basaals oplossen: zodra ze haar snoepje had, liep ze weg. Voor haar betekende dat snoepje dat het klaar was. Ik heb haar moeten leren dat een zit blijft gelden tot ik "vrij" zeg. Een hond die uit zichzelf contact houdt, heeft die stap helemaal niet nodig.
Waar het op neerkomt
Eén sessie van maximaal tien minuten om iets nieuws te leren, eerder stoppen als de aandacht wegzakt, en altijd eindigen op iets dat lukt.
De rest van de dag korte momenten van een paar seconden, op de momenten die zich toch al voordoen.
Het woord vooraf bij alles wat elke dag terugkomt, en achteraf bij een trucje, tot het soepel gaat.
En het kost je geen extra tijd. Je hond moet toch naar buiten, en die dingen doe je toch al.
Veelgestelde vragen
Vanaf welke leeftijd kun je met een puppy trainen?
Zo vroeg mogelijk.
Wat vaak misgaat, is dat mensen denken dat een pup nog te jong is om iets te leren en wachten tot hij wat ouder is. Een pup van acht weken kan al prima leren. En uitstellen betekent niet dat hij niets leert, het betekent dat hij dingen leert die jij niet wilt.
Trekken aan de lijn is daar het duidelijkste voorbeeld van. Loop je mee als hij trekt, dan leer je hem trekken, en dat moet je er later weer af zien te krijgen. Leer je hem meteen naast je lopen, dan leert hij het trekken nooit aan.
Hoe lang moet je per dag met je puppy trainen?
Korter dan met een volwassen hond.
Tien minuten is de bovengrens voor een echte sessie, en voor een pup is dat vaak al te lang. Stop zodra je ziet dat zijn aandacht wegzakt, en eindig altijd op iets dat hij makkelijk kan.
Daarnaast tellen alle korte momenten door de dag heen gewoon mee. Die duren een paar seconden en daar leert een pup net zo goed van.
Hoe lang duurt het voordat een hond een commando kent?
Dat verschilt per hond, en vooral per ras.
Stanley Coren is een Canadese psycholoog die honderden keurmeesters van gehoorzaamheidswedstrijden heeft gevraagd hoe snel verschillende rassen een nieuw commando oppakken. Dat werd zijn boek The Intelligence of Dogs, en de verschillen daarin zijn groot.
Bij de rassen bovenaan die lijst, zoals de border collie, de poedel, de Duitse herder en de golden retriever, zit een nieuw commando er vaak binnen vijf herhalingen in. Gemiddeld ligt het rond de 25 tot 40 herhalingen. Bij de rassen onderaan, zoals de basset hound, de chow chow en de Afghaanse windhond, zijn het er 80 tot 100 of meer.
Dat zegt niets over hoe slim je hond is in het dagelijks leven, en al helemaal niets over hoe fijn hij is om mee te leven. Het zegt alleen iets over hoe snel hij een aangeleerd commando oppakt.
Belangrijker is wat je zelf ziet. Doet hij het pas nadat je wacht en hem helpt, dan is hij nog aan het leren. Doet hij het zodra je het woord zegt, en ook op een andere plek, dan kent hij het.
Hoeveel commando's kan een hond leren?
Veel meer dan de meeste mensen ooit proberen.
Diezelfde Coren komt uit op ongeveer 165 woorden en gebaren voor een gemiddelde hond, en rond de 250 voor de slimste twintig procent. Dat vergelijkt hij met een kind van twee, zoals NBC News het destijds optekende.
Het uiterste is border collie Chaser, die 1.022 speeltjes bij naam kon pakken.
Je hoeft daar niet naartoe te werken. Het laat vooral zien dat het aantal zelden je beperking is. Consistentie is dat wel: tien commando's die altijd hetzelfde betekenen zijn meer waard dan dertig die soms wel en soms niet opgevolgd worden.
Waarom luistert mijn hond binnen wel en buiten niet?
Omdat buiten op dat moment meer waard is dan jij.
Dat los je niet op door harder te roepen of het vaker te zeggen. Je hebt twee knoppen: jij wordt leuker, en de omgeving wordt saaier en voorspelbaarder.
Saaier maak je het door te beginnen op plekken die hij al kent, en pas verder te gaan als het daar echt goed gaat. Leuker word je door iemand te zijn bij wie iets te halen valt, in plaats van degene die aan de lijn hangt te trekken.
Leer je je hond eerst een handgebaar of een commando?
Allebei mag, als je ze maar niet op hetzelfde moment doet.
Ik leer ze wel tegelijk aan, maar niet gelijktijdig. Eerst zeg ik het woord, en een seconde of twee later komt pas het handgebaar.
Doe je ze precies tegelijk, dan kijkt je hond naar je hand en hoort hij je stem niet meer. En dan werkt het niet op het moment dat hij je even niet aankijkt, of als je je handen vol hebt.
Een handgebaar erbij is wel de moeite waard. Je kunt dan nog steeds iets vragen als hij je niet kan horen, of als hij later in zijn leven slechter gaat horen.